Τι είναι το P-αμινοβενζοϊκό οξύ (PABA);

Το P-αμινοβενζοϊκό οξύ, που συχνά συντομογραφείται ως PABA, είναι μια οργανική ένωση που κατατάσσεται στην ομάδα των βιταμινών Β, παρόλο που δεν είναι απαραίτητη βιταμίνη με την κυριολεκτική έννοια. Παλαιότερα θεωρούνταν συστατικό του «συμπλέγματος βιταμινών Β» (μερικές φορές αναφερόταν ως «βιταμίνη B10»), σήμερα όμως γνωρίζουμε ότι ο ανθρώπινος οργανισμός δεν χρειάζεται απαραίτητα την PABA, καθώς μπορεί να την παράγει μέσω άλλων μεταβολικών οδών.

Η PABA απαντάται φυσικά σε πολλές τροφές και συντίθεται επίσης από τα εντερικά βακτήρια. Παίζει σημαντικό ρόλο στον μεταβολισμό του φυλλικού οξέος, στην υγεία του δέρματος και ως αντιοξειδωτικό. Επιπλέον, η PABA είναι γνωστή ως ουσία που απορροφά την υπεριώδη ακτινοβολία και χρησιμοποιούνταν επί μακρόν σε αντηλιακά προϊόντα, προτού εισαχθούν πιο σύγχρονες εναλλακτικές.

Πώς δρα το P-αμινοβενζοϊκό οξύ στον οργανισμό;

1. Συμβολή στον σχηματισμό φυλλικού οξέος και στην κυτταρική διαίρεση:

Η PABA είναι φυσικό συστατικό του μορίου του φυλλικού οξέος (βιταμίνη B9) και, επομένως, παίζει έμμεσο ρόλο στη σύνθεση του DNA και την κυτταρική διαίρεση.

Στον ανθρώπινο οργανισμό, η PABA δεν συμμετέχει άμεσα στη σύνθεση του φυλλικού οξέος, καθώς ο άνθρωπος πρέπει να προσλαμβάνει φυλλικό οξύ μέσω της τροφής - σε αντίθεση με τα βακτήρια, τα οποία χρησιμοποιούν την PABA για να παράγουν μόνα τους φυλλικό οξύ. Ωστόσο, η επαρκής πρόσληψη PABA μπορεί να βοηθήσει την εντερική χλωρίδα να παράγει φυλλικό οξύ, το οποίο με τη σειρά του ενισχύει τον κυτταρικό μεταβολισμό, την αιμοποίηση και την παραγωγή ενέργειας.

2. Υποστήριξη της μελάγχρωσης του δέρματος και των μαλλιών:

Η PABA συνδέεται συχνά με το υγιές δέρμα και το φυσικό χρώμα των μαλλιών. Υποστηρίζει την παραγωγή μελανίνης, της χρωστικής που δίνει χρώμα στο δέρμα και στα μαλλιά.

Ορισμένες παλαιότερες μελέτες υπέδειξαν ότι το PABA θα μπορούσε να συμβάλει στην επιβράδυνση ή ακόμη και στη μερική αναστροφή του πρόωρου γκριζαρίσματος των μαλλιών, ιδίως όταν λαμβάνεται μαζί με φολικό οξύ, βιοτίνη και παντοθενικό οξύ. Αν και αυτή η επίδραση δεν έχει αποδειχθεί πλήρως επιστημονικά, το PABA παραμένει δημοφιλές συστατικό σε συμπληρώματα διατροφής για τα μαλλιά και το δέρμα.

3. Αντιοξειδωτική δράση:

Το PABA δρα ως δεσμευτής ελεύθερων ριζών και προστατεύει τα κύτταρα από το οξειδωτικό στρες, το οποίο προκαλείται από την υπεριώδη ακτινοβολία, τις περιβαλλοντικές τοξίνες ή τις μεταβολικές διεργασίες.

Χάρη στις αντιοξειδωτικές του ιδιότητες, το PABA συμβάλλει στη διατήρηση της κυτταρικής ακεραιότητας και στην επιβράδυνση των διαδικασιών γήρανσης.

4. Προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία και περιποίηση του δέρματος:

Το PABA απορροφά την ακτινοβολία UVB και, γι’ αυτό, χρησιμοποιούνταν επί δεκαετίες ως αντηλιακό σε καλλυντικά. Προσφέρει αποτελεσματική προστασία από τις δερματικές βλάβες που προκαλεί ο ήλιος, ωστόσο έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό στις σύγχρονες συνθέσεις λόγω πιθανών δερματικών ερεθισμών και αλλεργικών αντιδράσεων. Σήμερα, το PABA βρίσκεται κυρίως σε προϊόντα περιποίησης μετά την έκθεση στον ήλιο, προϊόντα περιποίησης δέρματος και αντιοξειδωτικές συνθέσεις.

5. Υποστήριξη της εντερικής χλωρίδας:

Το PABA χρησιμοποιείται από υγιή εντερικά βακτήρια (π.χ. E. coli) για τη σύνθεση φολικού οξέος. Έτσι, συμβάλλει έμμεσα στη διατήρηση σταθερής εντερικής χλωρίδας και στην παραγωγή θρεπτικών συστατικών στο πεπτικό σύστημα.

Οφέλη του παρα-αμινοβενζοϊκού οξέος

• Υποστηρίζει τον μεταβολισμό του φολικού οξέος και την κυτταρική αναγέννηση
• Προάγει την υγεία του δέρματος και το φυσικό χρώμα των μαλλιών
• Έχει αντιοξειδωτική δράση και προστατεύει τα κύτταρα από τις ελεύθερες ρίζες
• Συμβάλλει στην προστασία από δερματικές βλάβες που προκαλούνται από την υπεριώδη ακτινοβολία
• Υποστηρίζει την εντερική χλωρίδα και την πέψη
• Μπορεί να ενισχύσει την αναγέννηση και την υγεία των ιστών
• Υποστηρίζει την παραγωγή ενέργειας και τον μεταβολισμό

Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη

Δεν υπάρχει επίσημη συνιστώμενη ημερήσια δόση για το PABA, καθώς δεν θεωρείται απαραίτητη βιταμίνη.

Στα συμπληρώματα διατροφής χρησιμοποιούνται συνήθως 30–100 mg ημερησίως, μερικές φορές έως και 500 mg την ημέρα για θεραπευτική χρήση.

Καθώς το PABA συντίθεται από τα εντερικά βακτήρια, η έλλειψή του είναι σπάνια και εμφανίζεται συνήθως μόνο όταν καταστρέφεται η εντερική χλωρίδα λόγω αντιβιοτικών.

Φυσικές πηγές PABA

• Συκώτι (μοσχαρίσιο, κοτόπουλου)
• Προϊόντα ολικής άλεσης
• Αυγά
• Γάλα
• Σπανάκι, μπρόκολο
• Μανιτάρια
• Ρύζι, φύτρο σιταριού
• Προϊόντα μαγιάς
• Μαγιά μπύρας

Συμπτώματα έλλειψης

Η έλλειψη PABA είναι σπάνια, αλλά μπορεί να προκληθεί από μακροχρόνια λήψη αντιβιοτικών, μη ισορροπημένη διατροφή ή διαταραγμένη εντερική χλωρίδα.

Πιθανά συμπτώματα:

• Κόπωση, ευερεθιστότητα
• Πεπτικές ενοχλήσεις
• Ξηρό ή ευαίσθητο δέρμα
• Πρόωρο γκριζάρισμα των μαλλιών
• Μειωμένη αντοχή στο στρες

Υπερδοσολογία και ασφάλεια

Το PABA θεωρείται πολύ ασφαλές σε μέτριες ποσότητες.

Ωστόσο, οι υψηλές δόσεις (πάνω από 2–3 g την ημέρα) μπορεί να προκαλέσουν ναυτία, έμετο, απώλεια όρεξης ή επιβάρυνση του ήπατος.

Σε ευαίσθητο δέρμα, το PABA – όταν εφαρμόζεται τοπικά – μπορεί να προκαλέσει αλλεργίες ή φωτοδερματίτιδα, γι' αυτό σήμερα συνήθως αντικαθίσταται στα αντηλιακά.

Συμπέρασμα

Το παρα-αμινοβενζοϊκό οξύ (PABA) είναι μια ευέλικτη, βιταμινοειδής ουσία που υποστηρίζει το δέρμα, τα μαλλιά, την εντερική χλωρίδα και την υγεία των κυττάρων. Παρόλο που ο οργανισμός δεν χρειάζεται απαραίτητα PABA, ωφελείται από τις αντιοξειδωτικές και αναγεννητικές ιδιότητές του, οι οποίες το καθιστούν ιδιαίτερα πολύτιμο για τη φροντίδα του δέρματος, τη διατήρηση των μαλλιών και τη γενική ευεξία.

Σε συνδυασμό με άλλες βιταμίνες Β – ιδίως φολικό οξύ, βιοτίνη και παντοθενικό οξύ – το PABA μπορεί να συμβάλει θετικά στην υγιή λειτουργία των κυττάρων, την ενέργεια και την εξωτερική εμφάνιση.

Πηγές

1. Combs GF Jr., McClung JP. (2017): Οι βιταμίνες: θεμελιώδεις πτυχές στη διατροφή και την υγεία. 5η έκδοση. Academic Press.
2. Klotz LO, et al. (2014): Η βιταμινοειδής ένωση παρα-αμινοβενζοϊκό οξύ: βιοσύνθεση, βιοχημεία, φαρμακολογία και τοξικολογία. Int J Vitam Nutr Res, 84(1-2), 1–10.
3. Weiser H. (1980): Παρα-αμινοβενζοϊκό οξύ και η επίδρασή του στον μεταβολισμό. Z Ernährungswiss, 19(2), 133–142.
4. Draelos ZD. (2010): Καλλυντικά με βότανα: αλήθειες, μύθοι και προοπτικές. Dermatol Clin, 28(1), 145–149.