Φολικό οξύ

Τι είναι το φυλλικό οξύ;

Το φυλλικό οξύ, γνωστό και ως βιταμίνη B9, είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη του συμπλέγματος B, η οποία παίζει καθοριστικό ρόλο στην κυτταρική διαίρεση, τη σύνθεση DNA, την παραγωγή αίματος και την ανάπτυξη των ιστών. Η φυσική μορφή του –που βρίσκεται στα τρόφιμα– ονομάζεται φυλλικό άλας, ενώ φυλλικό οξύ ονομάζεται η συνθετική, ιδιαίτερα σταθερή μορφή του, η οποία χρησιμοποιείται σε συμπληρώματα διατροφής και εμπλουτισμένα τρόφιμα.

Η ονομασία προέρχεται από τη λατινική λέξη folium (φύλλο), καθώς το φυλλικό οξύ ανακαλύφθηκε αρχικά στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά. Καλές φυσικές πηγές είναι το σπανάκι, το μπρόκολο, το λάχανο, τα σπαράγγια, τα όσπρια, τα πορτοκάλια, τα προϊόντα ολικής άλεσης και το συκώτι.

Το φυλλικό οξύ είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη, τη δημιουργία νέων κυττάρων και την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος – ιδιαίτερα κατά την εγκυμοσύνη, καθώς υποστηρίζει τον σχηματισμό του νευρικού σωλήνα στο αγέννητο παιδί. Η έλλειψή του μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, γι’ αυτό το φυλλικό οξύ συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες βιταμίνες.

Πώς δρα το φυλλικό οξύ;

Μετά την πρόσληψή του, το φυλλικό οξύ μετατρέπεται στην ενεργή μορφή τετραϋδροφυλλικό (THF), η οποία συμμετέχει ως συνένζυμο σε πολλές ζωτικές διεργασίες.

Κυτταρική διαίρεση και σύνθεση DNA:
Το φυλλικό οξύ είναι απαραίτητο για τον σχηματισμό νουκλεϊκών οξέων (DNA και RNA) – δηλαδή των γενετικών δομικών στοιχείων κάθε κυττάρου. Χωρίς επαρκές φυλλικό οξύ, ο οργανισμός δεν μπορεί να σχηματίσει νέα κύτταρα, κάτι που είναι ιδιαίτερα κρίσιμο σε περιόδους ταχείας ανάπτυξης – όπως κατά την εγκυμοσύνη, την παιδική ηλικία ή την αναγέννηση των ιστών.

Παραγωγή αίματος:
Μαζί με τη βιταμίνη B12, το φυλλικό οξύ είναι καθοριστικό για την ωρίμανση των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η έλλειψή του προκαλεί τη λεγόμενη μεγαλοβλαστική αναιμία, κατά την οποία σχηματίζονται μεγάλα, δυσλειτουργικά αιμοσφαίρια, που προκαλούν κόπωση, ωχρότητα και δυσκολία συγκέντρωσης.

Προστασία του νευρικού συστήματος και διάσπαση της ομοκυστεΐνης:
Μαζί με τις βιταμίνες B6 και B12, το φυλλικό οξύ μειώνει τα επίπεδα του αμινοξέος ομοκυστεΐνη, το οποίο, όταν βρίσκεται σε υπερβολική ποσότητα, βλάπτει τα τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων και ευνοεί τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Έτσι, συμβάλλει έμμεσα στην υγεία της καρδιάς και την ελαστικότητα των αιμοφόρων αγγείων.

Εγκυμοσύνη και ανάπτυξη:
Η επαρκής πρόσληψη φυλλικού οξέος είναι καθοριστική κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης για την ανάπτυξη του εμβρύου. Μειώνει έως και κατά 70% τον κίνδυνο σοβαρών συγγενών ανωμαλιών, όπως οι ανωμαλίες του νευρικού σωλήνα (π.χ. δισχιδής ράχη). Γι’ αυτό συνιστάται στις γυναίκες που επιθυμούν να αποκτήσουν παιδί να λαμβάνουν καθημερινά 400 µg φυλλικού οξέος ήδη πριν από τη σύλληψη.

Δέρμα, μαλλιά και ιστοί:
Καθώς το φολικό οξύ ενισχύει την κυτταρική διαίρεση και την αναγέννηση, συμβάλλει επίσης θετικά στην ανανέωση του δέρματος, την ανάπτυξη των μαλλιών και την επούλωση των πληγών.

Οφέλη του φολικού οξέος

Υποστηρίζει την κυτταρική διαίρεση και την ανάπτυξη νέων κυττάρων
Ενισχύει τη σύνθεση DNA και RNA
Υποστηρίζει τον σχηματισμό ερυθρών αιμοσφαιρίων και προλαμβάνει την αναιμία
Προστατεύει την καρδιά και τα αγγεία μέσω της ρύθμισης της ομοκυστεΐνης
Απαραίτητο για μια υγιή εγκυμοσύνη και την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος του εμβρύου
Υποστηρίζει την αναγέννηση του δέρματος, των μαλλιών και των ιστών
Ενισχύει τη νοητική απόδοση και τη συγκέντρωση

Πιθανές παρενέργειες και αλληλεπιδράσεις

Το φολικό οξύ είναι γενικά πολύ καλά ανεκτό. Καθώς είναι υδατοδιαλυτό, οι περίσσειες αποβάλλονται μέσω των ούρων. Ωστόσο, σε πολύ υψηλές δόσεις (πάνω από 1000 µg την ημέρα), το φολικό οξύ μπορεί να καλύψει την έλλειψη βιταμίνης B12, καθώς διορθώνει την αναιμία, αλλά δεν αποτρέπει τις νευρολογικές βλάβες. Γι' αυτό, σε υψηλότερες δόσεις συνιστάται η συνδυασμένη λήψη με βιταμίνη B12.

Η έλλειψη φολικού οξέος μπορεί να οφείλεται σε μη ισορροπημένη διατροφή, αλκοόλ, στρες, ορισμένα φάρμακα (π.χ. αντισυλληπτικά χάπια, μεθοτρεξάτη, αντιεπιληπτικά) ή αυξημένους ρυθμούς κυτταρικής διαίρεσης.

Συμπέρασμα

Το φολικό οξύ είναι μια απαραίτητη βιταμίνη για την ανάπτυξη, την αιμοποίηση και την υγεία των κυττάρων. Συμβάλλει στην ομαλή κυτταρική διαίρεση, προστατεύει το καρδιαγγειακό σύστημα και είναι απαραίτητο για μια υγιή εγκυμοσύνη. Καθώς συχνά δεν λαμβάνεται σε επαρκείς ποσότητες με πολλές σύγχρονες διατροφές, ιδιαίτερα ωφελούνται οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με αυξημένα επίπεδα στρες από τη στοχευμένη πρόσληψη φολικού οξέος - ιδανικά σε συνδυασμό με βιταμίνες B12 και B6 για μια ολιστική δράση στα κύτταρα, το αίμα και τα νεύρα.

Πηγές

Bailey LB, Gregory JF. (1999): Μεταβολισμός και απαιτήσεις σε φυλλικό οξύ. J Nutr, 129(4), 779–782.
Lucock M. (2000): Φολικό οξύ: διατροφική βιοχημεία, μοριακή βιολογία και ρόλος στις παθολογικές διεργασίες. Mol Genet Metab, 71(1–2), 121–138.
Blom HJ, Shaw GM, den Heijer M, Finnell RH. (2006): Ανωμαλίες του νευρικού σωλήνα και φυλλικό οξύ: το θέμα απέχει πολύ από το να θεωρείται λήξαν. Nat Rev Neurosci, 7(9), 724–731.
Selhub J. (2002): Φολικό οξύ, βιταμίνη B12 και βιταμίνη B6 και μεταβολισμός ενός άνθρακα. J Nutr Health Aging, 6(1), 39–42.