Τι είναι το σελήνιο;

Το σελήνιο είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο, το οποίο, παρά τη μικρή του ποσότητα στον οργανισμό, έχει εξαιρετική σημασία για τον μεταβολισμό, την κυτταρική προστασία, το ανοσοποιητικό σύστημα, τη λειτουργία του θυρεοειδούς και τη γονιμότητα. Δρα κυρίως ως συστατικό σημαντικών ενζύμων – των λεγόμενων σεληνοπρωτεϊνών –, τα οποία είναι υπεύθυνα για την αντιοξειδωτική προστασία, την αποτοξίνωση και τη ρύθμιση των ορμονών.

Το σελήνιο αναγνωρίστηκε ως ζωτικής σημασίας θρεπτικό συστατικό μόλις στα μέσα του 20ού αιώνα. Σήμερα γνωρίζουμε ότι είναι απαραίτητο για την προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες, τη ρύθμιση του θυρεοειδούς και την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι η περιεκτικότητα των τροφίμων σε σελήνιο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το έδαφος – στην Κεντρική Ευρώπη τα εδάφη αυτά είναι συχνά φτωχά σε σελήνιο, γι’ αυτό και η ανεπαρκής πρόσληψη είναι σχετικά συχνή.

Φυσικές πηγές σεληνίου είναι τα καρύδια Βραζιλίας, τα ψάρια, τα θαλασσινά, τα αυγά, το κρέας, τα προϊόντα ολικής άλεσης και τα μανιτάρια.

Πώς δρα το σελήνιο;

Το σελήνιο δρα κυρίως μέσω των σεληνοπρωτεϊνών, οι οποίες συμμετέχουν σε πολλές βιολογικές διεργασίες.

Κυτταρική προστασία και αντιοξειδωτική δράση:
Το σελήνιο αποτελεί συστατικό του ενζύμου υπεροξειδάση της γλουταθειόνης, το οποίο εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες και προστατεύει τα κύτταρα από το οξειδωτικό στρες. Αυτή η αντιοξειδωτική δράση παίζει καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη κυτταρικών βλαβών, της γήρανσης και των φλεγμονών.

Λειτουργία του θυρεοειδούς:
Το σελήνιο είναι απαραίτητο για τη μετατροπή της θυρεοειδικής ορμόνης θυροξίνης (T4) στην ενεργή μορφή τριιωδοθυρονίνη (T3). Επίσης, προστατεύει τον θυρεοειδή αδένα από το οξειδωτικό στρες που προκαλείται από την παραγωγή ορμονών. Επομένως, η επαρκής πρόσληψη σεληνίου είναι καθοριστική για έναν υγιή μεταβολισμό, την ενεργειακή ισορροπία και την ορμονική ισορροπία – ιδίως σε συνδυασμό με ιώδιο.

Ανοσοποιητικό σύστημα:
Το σελήνιο αυξάνει τη δραστηριότητα των ανοσοκυττάρων (π.χ. των λεμφοκυττάρων και των φυσικών φονικών κυττάρων) και ενισχύει την παραγωγή αντισωμάτων. Έτσι, μπορεί να βελτιώσει την άμυνα κατά των ιών και των βακτηρίων και να ενισχύσει την αντοχή στις λοιμώξεις.

Καρδιαγγειακό σύστημα:
Χάρη στις αντιοξειδωτικές του ιδιότητες, το σελήνιο προστατεύει τα αγγεία από την οξειδωτική βλάβη και συμβάλλει έτσι στη διατήρηση της υγιούς καρδιακής λειτουργίας. Μελέτες δείχνουν ότι η επαρκής πρόσληψη σεληνίου σε συνδυασμό με βιταμίνη Ε μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων.

Γονιμότητα και αναπαραγωγή:
Το σελήνιο υποστηρίζει τον σχηματισμό υγιών σπερματοζωαρίων και τα προστατεύει από οξειδωτικές βλάβες. Στις γυναίκες, παίζει ρόλο στην ωρίμανση των ωαρίων και στην εγκυμοσύνη.

Δέρμα, μαλλιά και νύχια:
Το σελήνιο συμβάλλει στη διατήρηση φυσιολογικών μαλλιών και νυχιών, καθώς συμμετέχει στον σχηματισμό της κερατίνης και προστατεύει τα κύτταρα του δέρματος από το οξειδωτικό στρες.

Οφέλη του σεληνίου

• Δρα ως ισχυρό αντιοξειδωτικό και προστατεύει τα κύτταρα από τις ελεύθερες ρίζες

• Υποστηρίζει τη λειτουργία του θυρεοειδούς και την παραγωγή ορμονών

• Ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα και την άμυνα του οργανισμού

• Προάγει την καρδιαγγειακή υγεία και προλαμβάνει τις αγγειακές βλάβες

• Υποστηρίζει τη γονιμότητα και την αναπαραγωγή σε άνδρες και γυναίκες

• Συμβάλλει στη διατήρηση υγιών μαλλιών, δέρματος και νυχιών

• Δρα συνεργιστικά με τη βιταμίνη E για την προστασία των κυττάρων

Πιθανές παρενέργειες και αλληλεπιδράσεις

Το σελήνιο είναι απαραίτητο για τη ζωή σε μικρές ποσότητες, αλλά μπορεί να είναι τοξικό σε υπερβολικά υψηλή δόση. Η συνιστώμενη ημερήσια ποσότητα είναι περίπου 55–70 µg για τους ενήλικες. Η πρόσληψη άνω των 300–400 µg ημερησίως για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να οδηγήσει σε σελήνωση -δηλητηρίαση που μπορεί να εκδηλωθεί με τριχόπτωση, εύθραυστα νύχια, ερεθισμούς του δέρματος, κόπωση, οσμή σκόρδου στην αναπνοή ή στομαχικές ενοχλήσεις.

Τα άτομα με παθήσεις του θυρεοειδούς θα πρέπει να λαμβάνουν συμπληρώματα σεληνίου μόνο κατόπιν συνεννόησης με γιατρό, ιδίως αν χρησιμοποιούν ήδη ιώδιο ή θυρεοειδικές ορμόνες.

Ο συνδυασμός σεληνίου και βιταμίνης E θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματικός, καθώς τα δύο θρεπτικά συστατικά αναγεννούν το ένα το άλλο και προσφέρουν από κοινού αντιοξειδωτική προστασία στα κύτταρα.

Συμπέρασμα

Το σελήνιο είναι ένα μικρό ιχνοστοιχείο με μεγάλη επίδραση. Προστατεύει τα κύτταρα, ενισχύει την άμυνα, ρυθμίζει τον θυρεοειδή και υποστηρίζει το δέρμα, τα μαλλιά, τα νύχια και τη γονιμότητα. Η επαρκής πρόσληψη είναι καθοριστική για την ενέργεια, τη ζωτικότητα και την ορμονική ισορροπία. Επειδή πολλά εδάφη στην Ευρώπη έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε σελήνιο, η στοχευμένη λήψη συμπληρώματος διατροφής -ιδίως σε συνδυασμό με βιταμίνη E- μπορεί να είναι χρήσιμη για τη μακροπρόθεσμη προστασία του σώματος και του πνεύματος από το οξειδωτικό στρες και τις μεταβολικές διαταραχές.

Πηγές

1. Rayman MP. (2012): Το σελήνιο και η ανθρώπινη υγεία. Lancet, 379(9822), 1256–1268.

2. Drutel A, Archambeaud F, Caron P. (2013): Το σελήνιο και ο θυρεοειδής αδένας: περισσότερα καλά νέα για τους κλινικούς γιατρούς. Clin Endocrinol (Oxf), 78(2), 155–164.

3. Steinbrenner H, et al. (2015): Λειτουργίες των σεληνοπρωτεϊνών και βιοδείκτες της κατάστασης του σεληνίου. Antioxid Redox Signal, 23(10), 814–828.

4. Fairweather-Tait SJ, et al. (2011): Το σελήνιο στην ανθρώπινη υγεία και νόσο. Antioxid Redox Signal, 14(7), 1337–1383.