Τι είναι η βιταμίνη Β12;

Η βιταμίνη Β12, γνωστή και ως κοβαλαμίνη, είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη του συμπλέγματος Β, η οποία διαδραματίζει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στον ενεργειακό μεταβολισμό, την παραγωγή αίματος, τη λειτουργία των νεύρων και τη σύνθεση του DNA. Είναι η μόνη βιταμίνη που περιέχει ένα ιόν μετάλλου (κοβάλτιο) – εξ ου και το όνομά της – και παράγεται αποκλειστικά από μικροοργανισμούς (βακτήρια).

Καθώς η βιταμίνη Β12 απαντάται σε σημαντικές ποσότητες μόνο σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης (π.χ. κρέας, ψάρι, αυγά, γαλακτοκομικά προϊόντα), οι χορτοφάγοι και οι βίγκαν διατρέχουν ιδιαίτερο κίνδυνο να εμφανίσουν έλλειψη. Η επαρκής πρόσληψή της είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία του εγκεφάλου, των νεύρων και των κυττάρων του αίματος.

Στον οργανισμό, η βιταμίνη Β12 αποθηκεύεται στο ήπαρ – σε ορισμένες περιπτώσεις για αρκετά χρόνια – και έτσι είναι διαθέσιμη ως απόθεμα. Ωστόσο, για την απορρόφησή της στο έντερο απαιτείται μια ειδική πρωτεΐνη μεταφοράς, ο λεγόμενος ενδογενής παράγοντας, η οποία παράγεται στον γαστρικό βλεννογόνο.

Πώς δρα η βιταμίνη Β12;

Η βιταμίνη Β12 συμμετέχει σε πολλές ζωτικές διεργασίες και λειτουργεί ως συνένζυμο σε αρκετές βασικές μεταβολικές οδούς.

Ενεργειακός μεταβολισμός και κυτταρικός μεταβολισμός:
Η κοβαλαμίνη είναι απαραίτητη για τη μετατροπή των θρεπτικών συστατικών σε ενέργεια. Υποστηρίζει τη διάσπαση των λιπαρών οξέων και των αμινοξέων και συμβάλλει στην παραγωγή ATP – της σημαντικότερης πηγής ενέργειας για τα κύτταρα. Η έλλειψή της μπορεί να προκαλέσει κόπωση, έλλειψη ενέργειας και μυϊκή αδυναμία.

Παραγωγή αίματος:
Η βιταμίνη Β12 είναι απαραίτητη για τον σχηματισμό και την ωρίμανση των ερυθρών αιμοσφαιρίων στον μυελό των οστών. Μαζί με το φολικό οξύ, συμβάλλει στην υγιή κυτταρική διαίρεση. Η έλλειψή της προκαλεί μεγαλοβλαστική αναιμία, η οποία εκδηλώνεται με ωχρότητα, δύσπνοια, ζάλη και αδυναμία.

Νευρικό σύστημα και εγκεφαλική λειτουργία:
Η Β12 είναι απαραίτητη για τον σχηματισμό του ελύτρου μυελίνης – του προστατευτικού περιβλήματος που περιβάλλει τις νευρικές ίνες και επιτρέπει τη γρήγορη μετάδοση σημάτων. Η έλλειψή της μπορεί να προκαλέσει μυρμήγκιασμα, μούδιασμα, δυσκολίες συγκέντρωσης, μεταπτώσεις της διάθεσης ή ακόμη και μόνιμες νευρικές βλάβες. Συμβάλλει επίσης στη σύνθεση νευροδιαβιβαστών που επηρεάζουν τη διάθεση και τη διαύγεια του νου.

Διάσπαση της ομοκυστεΐνης και υγεία της καρδιάς:
Μαζί με τη βιταμίνη Β6 και το φολικό οξύ, η βιταμίνη Β12 βοηθά στη διάσπαση της ομοκυστεΐνης, ενός αμινοξέος που, όταν βρίσκεται σε αυξημένη συγκέντρωση, μπορεί να ευνοήσει τις φλεγμονές και τις αγγειακές βλάβες. Έτσι, συμβάλλει ενεργά στην προστασία του καρδιαγγειακού συστήματος.

Σύνθεση DNA και κυτταρική αναγέννηση:
Η κοβαλαμίνη είναι απαραίτητη για την αντιγραφή και την επιδιόρθωση του DNA. Τα κύτταρα που διαιρούνται ιδιαίτερα γρήγορα – όπως εκείνα του μυελού των οστών, των βλεννογόνων και του δέρματος – εξαρτώνται από την επαρκή πρόσληψη.

Οφέλη της βιταμίνης B12

  • Υποστηρίζει την παραγωγή ενέργειας και μειώνει την κόπωση

  • Ενισχύει την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και προλαμβάνει την αναιμία

  • Προστατεύει το νευρικό σύστημα και βελτιώνει τη συγκέντρωση και τη μνήμη

  • Υποστηρίζει τη σύνθεση DNA και την κυτταρική αναγέννηση

  • Ρυθμίζει τα επίπεδα ομοκυστεΐνης και ενισχύει την καρδιά και τα αγγεία

  • Βελτιώνει τη διάθεση και μπορεί να ανακουφίσει τα συμπτώματα της κατάθλιψης

  • Υποστηρίζει το ανοσοποιητικό σύστημα και τη λειτουργία του εγκεφάλου

  • Σημαντική για μια υγιή εγκυμοσύνη και την ανάπτυξη του παιδιού

Πιθανές παρενέργειες και αλληλεπιδράσεις

Η βιταμίνη B12 είναι πολύ καλά ανεκτή, καθώς η περίσσεια αποβάλλεται με τα ούρα. Ακόμη και οι υψηλές δόσεις σε μορφή συμπληρωμάτων διατροφής θεωρούνται ασφαλείς, καθώς ο οργανισμός απορροφά μόνο όση χρειάζεται.

Η ανεπάρκεια εμφανίζεται συχνά σε ηλικιωμένους, βίγκαν, χορτοφάγους και άτομα με διαταραχές απορρόφησης (π.χ. γαστρίτιδα, κοιλιοκάκη, χρόνια νόσο του εντέρου ή μετά από χειρουργικές επεμβάσεις στο στομάχι). Τα συμπτώματα συχνά εμφανίζονται σταδιακά και μπορεί να είναι νευρολογικά ή αιματολογικά.

Ορισμένα φάρμακα, όπως η μετφορμίνη (για τον διαβήτη), οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων (π.χ. ομεπραζόλη) ή τα αντισυλληπτικά χάπια, μπορούν να επηρεάσουν την απορρόφηση της βιταμίνης B12.

Συμπέρασμα

Η βιταμίνη B12 είναι ένα απαραίτητο για τη ζωή θρεπτικό συστατικό με πολλαπλά οφέλη για την ενέργεια, τα νεύρα, το αίμα και τον εγκέφαλο. Υποστηρίζει το σώμα και το πνεύμα με πολλούς τρόπους – από την ανανέωση των κυττάρων και τη μετάδοση των νευρικών ώσεων έως την προστασία του καρδιαγγειακού συστήματος. Επειδή βρίσκεται σχεδόν αποκλειστικά σε ζωικά προϊόντα, ιδίως οι βίγκαν, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με πεπτικά προβλήματα θα πρέπει να φροντίζουν για τη στοχευμένη πρόσληψή της. Τα υψηλής ποιότητας συμπληρώματα με μεθυλοκοβαλαμίνη ή υδροξοκοβαλαμίνη προσφέρουν ιδιαίτερα καλή βιοδιαθεσιμότητα και συμβάλλουν αποτελεσματικά στη διατήρηση της απόδοσης, της πνευματικής διαύγειας και της γενικής ευεξίας.

Πηγές

  1. O’Leary F, Samman S. (2010): Η βιταμίνη B12 στην υγεία και την ασθένεια. Nutrients, 2(3), 299–316.

  2. Allen LH. (2009): Αιτίες ανεπάρκειας βιταμίνης B12 και φυλλικού οξέος. Food Nutr Bull, 29(2 Suppl), S20–S34.

  3. Green R, et al. (2017): Ανεπάρκεια βιταμίνης B12. Nat Rev Dis Primers, 3, 17040.

  4. Hunt A, Harrington D, Robinson S. (2014): Ανεπάρκεια βιταμίνης B12. BMJ, 349, g5226.